کابل افشان چیست؟

کابل افشان یا کابل نرم (Flexible Cable) کابلی است که هادی هر رشته آن از ده‌ها مفتول بسیار نازک مسی تابیده ساخته شده و به همین دلیل بدون آسیب خم و جابه‌جا می‌شود. استاندارد IEC 60228 این هادی را «کلاس ۵» یا انعطاف‌پذیر می‌نامد. در کابل برق افشان رایج بازار، دو یا چند رشته با عایق PVC کنار هم قرار می‌گیرند و یک روکش PVC دور همه آن‌ها کشیده می‌شود.

کاربرد کابل افشان رساندن برق به وسیله‌ای است که ثابت نیست یا لرزش دارد: سیم رابط لوازم خانگی، سیم سیار، کولر، ابزار برقی، پمپ و دستگاه‌های کارگاهی. در ادامه مشخصات، انواع کابل افشان، جدول سایز و آمپر، نکات اتصال و عوامل قیمت را می‌خوانید.

لایه‌های کابل افشان: هادی مسی چندمفتولی، عایق و روکش PVC

ساختار کابل افشان از هادی تا روکش

هر کابل افشان سه لایه دارد: هادی از مس آنیل‌شده (مسی که با حرارت نرم شده) با مفتول‌های ساده یا قلع‌اندود؛ عایق PVC دور هر رشته، با رنگ جدا برای فاز، نول و ارت؛ و روکش بیرونی PVC که رشته‌ها را از سایش، رطوبت و ضربه‌های سبک حفظ می‌کند.

برخلاف آنچه در بعضی متن‌ها آمده، هادی کابل افشان آلیاژ مس و آلومینیوم نیست. استاندارد IEC 60228 هادی کلاس ۵ و ۶ را فقط از مس ساده یا قلع‌اندود تعریف می‌کند و آلومینیوم را فقط در کلاس ۱ و ۲ می‌پذیرد؛ پس کابل افشان مسی تنها نوع استاندارد این کابل است.

کلاس ۵ یعنی چه؟ تفاوت هادی افشان، نیمه‌افشان و مفتولی

کلاس هادی میزان انعطاف را نشان می‌دهد. آنچه در بازار مفتولی، نیمه‌افشان، افشان و سوپر افشان نامیده می‌شود، همان کلاس‌های ۱، ۲، ۵ و ۶ استاندارد IEC 60228 است:

این جدول دو نکته مهم دارد. هادی کلاس ۵ در سطح مقطع برابر کمی مقاومت بیشتری از هادی مفتولی دارد؛ پس این باور که کابل افشان از کابل مفتولی هم‌سایز جریان بیشتری عبور می‌دهد درست نیست. هادی کلاس ۵ همیشه گرد است و علامت‌های RM (گرد چندمفتولی) و SM (سکتوری چندمفتولی) فقط روی کابل قدرت با هادی کلاس ۲ می‌آید، نه روی کابل افشان.

هادی افشان از ده‌ها مفتول نازک ساخته می‌شود

مشخصات فنی کابل افشان

کابل افشان معمولی با عایق و روکش PVC در اروپا با کد H05VV-F و در کاتالوگ تولیدکنندگان ایرانی با نام NYMHY شناخته می‌شود. مشخصات استاندارد آن این است:

مثلاً کابل افشان ۳×۲.۵ با قطر بیرونی حدود ۱۰ میلی‌متر، در حالت متحرک دست‌کم حدود ۷.۵ سانتی‌متر شعاع خمش لازم دارد. سایزهای ۶ و ۱۰ میلی‌متر مربع در محدوده H05VV-F نیستند و تولیدکنندگان ایرانی آن‌ها را با مشخصات خودشان می‌سازند؛ ولتاژ نامی این سایزها را از روی روکش یا کاتالوگ سازنده بخوانید.

کابل افشان PVC برای محیط داخلی و فشار مکانیکی متوسط ساخته شده است. سازندگان اروپایی H05VV-F را برای فضای باز، کاربرد صنعتی و کشاورزی و ابزار برقی حرفه‌ای مناسب نمی‌دانند.

معنی NYMHY، H05VV-F و H03VV-F

در کد H05VV-F، حرف H یعنی کابل هماهنگ‌شده اروپایی (Harmonised)، ۰۵ یعنی ۳۰۰/۵۰۰ ولت (در H03VV-F، ۰۳ یعنی ۳۰۰/۳۰۰ ولت)، دو حرف V یعنی عایق و روکش PVC و F یعنی هادی افشان. حرف G در عبارتی مثل 3G1.5 یعنی یکی از رشته‌ها سبز و زرد (ارت) است و X یعنی رشته ارت ندارد. NYMHY هم نام قدیمی همین کابل افشان H05VV-F در نام‌گذاری VDE آلمان است که تولیدکنندگان ایرانی هنوز به کار می‌برند. اما «کابل افشان NYY» نام درستی نیست، چون NYY کد کابل قدرت با هادی مفتولی یا نیمه‌افشان است.

جدول سایزهای کابل افشان دو رشته و سه رشته

در برق کوشان ۱۵ سایز کابل افشان مسی عرضه می‌شود: ۸ سایز دو رشته و ۷ سایز سه رشته. در نام هر سایز، عدد اول تعداد رشته و عدد دوم سطح مقطع هر رشته (میلی‌متر مربع) است. ستون آخر حداکثر مقاومت هر رشته مس ساده (بدون قلع) در ۱۰۰ متر و دمای ۲۰ درجه طبق IEC 60228 است و در آزمایش اصالت به کار می‌آید.

اگر برای مصرف سه‌فاز کابل افشان چهار یا پنج رشته، سایز ۱۶ میلی‌متر مربع یا متراژی خارج از این فهرست لازم دارید، پیش از خرید کابل افشان موجودی و قیمت را از کارشناسان برق کوشان بپرسید.

جریان مجاز کابل افشان؛ هر سایز چند آمپر تحمل می‌کند؟

کابل افشان ۲×۱.۵ به‌عنوان سیم رابط وسایل خانگی تا ۱۶ آمپر، ۲×۲.۵ تا ۲۵ آمپر و ۲×۴ تا ۳۲ آمپر جریان مجاز دارد. جدول زیر عدد همه سایزها را طبق جدول ۱۱ استاندارد DIN VDE 0298-4 نشان می‌دهد:

مبنای جدول دمای محیط ۳۰ درجه و کابل باز در هوا است. ستون سیم رابط وسایل خانگی برای دو رشته باردار (مدار تک‌فاز) است و ستون سایر کاربردها برای دو یا سه رشته باردار یکسان است. رشته ارت در حالت عادی جریانی ندارد، پس کابل‌های افشان سه رشته در مدار تک‌فاز همان جریان دو رشته هم‌سایز را تحمل می‌کنند. در مدار سه‌فاز با سه رشته باردار، عدد ستون سیم رابط وسایل خانگی برای ۲.۵ به ۲۰ و برای ۴ میلی‌متر مربع به ۲۵ آمپر کم می‌شود.

کابل افشان ۲×۰.۵ فقط برای سیم کوتاه (حداکثر ۲ متر) وسایل خیلی کم‌مصرف است. در هوای گرم‌تر، دسته چند کابل یا کابل پیچیده دور قرقره، جریان مجاز کمتر از جدول است.

انتخاب سایز کابل افشان در سه گام

1. جریان دستگاه را حساب کنید. توان پلاک دستگاه را بر ۲۲۰ تقسیم کنید؛ مثلاً بخاری برقی ۲۰۰۰ واتی حدود ۹ آمپر می‌کشد. برای الکتروموتور، جریان نامی روی پلاک را مبنا بگیرید.
2. سایزی بگیرید که جریان مجاز آن بیشتر باشد. جریان مجاز باید از جریان دستگاه و از آمپر فیوز یا کلید مینیاتوری مدار بیشتر باشد؛ سیم سیار پریز ۱۶ آمپری دست‌کم کابل افشان ۱.۵ میلی‌متر مربع لازم دارد.
3. افت ولتاژ را در مسیر طولانی کنترل کنید. استاندارد IEC 60364 سقف افت ولتاژ تأسیسات را حدود ۳ درصد برای روشنایی و ۵ درصد برای سایر مصارف توصیه می‌کند؛ بهتر است افت ولتاژ سیم سیار را هم در همین سقف حساب کنید.

مثال افت ولتاژ در سیم سیار ۲۵ متری

در مدار تک‌فاز: افت ولتاژ (ولت) = ۲ × طول (متر) × جریان (آمپر) × مقاومت هادی (اهم بر کیلومتر) ÷ ۱۰۰۰. برای بخاری ۲۲۰۰ واتی (۱۰ آمپر) با سیم سیار ۲۵ متری:

• با کابل افشان ۲×۱.۵ (مقاومت ۱۳.۳): ۲ × ۲۵ × ۱۰ × ۱۳.۳ ÷ ۱۰۰۰ برابر حدود ۶.۷ ولت، یعنی حدود ۳ درصد.
• با کابل افشان ۲×۲.۵ (مقاومت ۷.۹۸): حدود ۴ ولت، یعنی حدود ۱.۸ درصد.

هر دو سایز از نظر جریان کافی‌اند، اما با سیم سیار ۵۰ متری افت ولتاژ ۲×۱.۵ حدود ۶ درصد می‌شود؛ پس برای سیم سیار بلند یک سایز بزرگ‌تر بگیرید.

در سیم سیار بلند، ۲×۲.۵ حدود ۴۰ درصد افت ولتاژ کمتری از ۲×۱.۵ دارد

انواع کابل افشان و کاربرد هرکدام

کابل‌های افشان بر اساس جنس روکش، تعداد رشته و شکل ساخت در این گروه‌ها قرار می‌گیرند:

دو رشته یا سه رشته؛ کدام را بگیرید؟

کابل افشان دو رشته فقط فاز و نول دارد و برای وسایلی است که ارت نمی‌خواهند، مثل وسایل دوبل‌عایق با نماد دو مربع تو در تو و چراغ‌ها. کابل افشان سه رشته یک رشته سبز و زرد برای ارت دارد و برای هر وسیله با بدنه فلزی لازم است، مثل لباسشویی، یخچال، اتو و کولر گازی. اگر دوشاخه وسیله ترمینال ارت دارد، سیم آن را دو رشته نکنید و سیم سیار را هم سه رشته بگیرید.

وسیله با بدنه فلزی کابل سه رشته با ارت لازم دارد

کابل لاستیکی برای فضای باز و کارگاه

کابل افشان PVC در سرمای زیر منفی ۵ درجه نباید خم و جابه‌جا شود. برای کارگاه، ساختمان‌سازی، باغ و کشاورزی، کابل لاستیکی H07RN-F با ولتاژ ۴۵۰/۷۵۰ ولت ساخته شده که در حالت متحرک تا منفی ۲۵ درجه کار می‌کند. دمای کار هادی آن ۶۰ درجه است، پس جریان مجازش را از جدول سازنده بخوانید.

مقایسه کابل افشان و کابل مفتولی

کابل افشان برای جابه‌جایی و خمش مکرر ساخته شده و کابل مفتولی برای مسیر ثابت:

هرجا کابل حرکت می‌کند، لرزش دارد یا مدام باز و جمع می‌شود، کابل افشان انتخاب درست است؛ برای مسیر ثابت، طولانی یا دفن در خاک، کابل مفتولی و نیمه‌افشان اقتصادی‌تر است. کابل‌های قدرت مفتولی و نیمه‌افشان را در صفحه کابل مسی ببینید.

مزایا و معایب کابل افشان

مزیت اصلی کابل افشان تحمل خمش و لرزش مکرر بدون شکستن مفتول است؛ از لوله و داکت پرپیچ‌وخم راحت عبور می‌کند، برای سیم سیار و قرقره تنها انتخاب درست است و روکش PVC آن کندسوز است. معایبش هم راه‌حل مشخصی دارند:

اتصال به پریز و ترمینال؛ چرا سرسیم لازم است؟

سر کابل افشان را نباید مستقیم زیر پیچ ترمینال بست. مفتول‌های نازک پخش می‌شوند، چند مفتول زیر پیچ می‌بُرند و سطح تماس کم می‌شود؛ نتیجه، اتصال شل و داغ شدن ترمینال است. سرسیم یا وایرشو (Ferrule) غلاف فلزی کوچکی است که روی سر مفتول‌ها پرس می‌شود و همه را یکجا و فشرده زیر پیچ نگه می‌دارد.

با سرسیم، همه مفتول‌ها فشرده زیر پیچ می‌مانند

• اندازه درست: سرسیم هم‌اندازه سطح مقطع رشته بگیرید و طول لخت‌شده را هم‌اندازه بخش فلزی آن کنید.
• ابزار درست: سرسیم را با انبر پرس مخصوص ببندید، نه با انبردست. استاندارد DIN 46228 شکل و ابعاد سرسیم را تعیین می‌کند.
• لحیم نکنید: لحیم زیر فشار پیچ کم‌کم نشست می‌کند و اتصال شل می‌شود؛ مقررات سیم‌کشی آلمان (DIN VDE 0100-520) هم بستن سر لحیم‌شده زیر ترمینال پیچی را مجاز نمی‌داند.
• مهار کشش: در دوشاخه و دستگاه، روکش را زیر گیره کابل محکم کنید تا کشش به ترمینال نرسد.

نکات استفاده ایمن از سیم سیار و کابل‌های افشان

• قرقره سیم سیار را هنگام کار با وسیله پرمصرف کامل باز کنید؛ کابلی که دور قرقره مانده گرما را دفع نمی‌کند و جریان مجاز آن خیلی کمتر از جدول است.
• کابل افشان را از زیر فرش یا لای در و پنجره عبور ندهید و چند سیم سیار را پشت سر هم وصل نکنید.
• روکش آسیب‌دیده را با چسب برق تعمیر نکنید؛ آن قسمت را ببرید یا کابل را عوض کنید.
• برای عبور روکار کابل افشان روی دیوار یا دستگاه، آن را داخل داکت یا لوله فلکسیبل بگذارید تا روکش ساییده نشود.
• اگر کابل یا دوشاخه داغ می‌شود، بار را قطع کنید؛ علت معمولاً بار زیاد، قرقره باز نشده، اتصال شل یا مس کمتر از سایز اعلام‌شده است.

قیمت کابل افشان به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت کابل افشان در هر سایز را در فهرست محصولات بالای همین صفحه ببینید؛ سایزهایی که «یک حلقه» در نامشان آمده برای کل حلقه قیمت دارند و سایزهای «متری» متری فروخته می‌شوند. قیمت کابل افشان ثابت نیست، چون بیشترین سهم آن را مس دارد. قیمت مس در بازار داخلی با قیمت جهانی مس در بورس فلزات لندن (LME) و نرخ ارز تغییر می‌کند و کاتد مس شرکت ملی صنایع مس ایران در بورس کالای ایران عرضه می‌شود. عوامل بعدی این‌ها هستند:

برای مقایسه لیست قیمت کابل افشان دو فروشنده، قیمت هر متر را برای کابل‌هایی با سایز، تعداد رشته و برند یکسان مقایسه کنید. قیمتی که به‌طور محسوس پایین‌تر از عرف بازار باشد، معمولاً یعنی مس کمتر از سطح مقطع اعلام‌شده، هادی آلومینیومی با روکش مس (CCA) یا روکش بی‌کیفیت.

برندهای تولیدکننده کابل افشان در ایران

تولیدکنندگان شناخته‌شده سیم و کابل افشان مسی در ایران از جمله صنعتی الکتریک خراسان (افشارنژاد)، سیمیا، سیم و کابل ابهر، افق البرز، لامع، افلاک و سیم و کابل مشهد هستند. تفاوت برندها و قیمت کابل افشان هر برند بیشتر به دقت سطح مقطع، کیفیت PVC و خدمات پس از فروش برمی‌گردد. اگر کابل افشان خراسان یا کابل افشان سیمیا می‌خواهید، پیش از سفارش موجودی همان برند را بپرسید. سایر محصولات خراسان را در صفحه کابل خراسان ببینید.

نکات خرید کابل افشان و تشخیص نوع اصل

• نوشته‌های روی روکش: نام سازنده، کد کابل، تعداد رشته و سطح مقطع (مثلاً 3×2.5)، ولتاژ نامی و استاندارد باید در فواصل منظم روی روکش چاپ شده باشد.
• نرمی هادی: یک رشته را لخت کنید. طبق IEC 60228 قطر هر مفتول در سایز ۰.۵ تا ۱ حداکثر ۰.۲۱ میلی‌متر، در ۱.۵ و ۲.۵ حداکثر ۰.۲۶، در ۴ و ۶ حداکثر ۰.۳۱ و در ۱۰ حداکثر ۰.۴۱ میلی‌متر است. مفتول ضخیم و کم‌تعداد یعنی کابل نیمه‌افشان است.
• رنگ مس: یک مفتول را با تیغ بخراشید؛ اگر زیر لایه مسی رنگ نقره‌ای دیدید، هادی آلومینیوم با روکش مس (CCA) است.
• عایق و رنگ رشته‌ها: ضخامت عایق دور همه رشته‌ها یکنواخت باشد و در کابل سه رشته یکی از رشته‌ها سبز و زرد باشد.
• متراژ و فاکتور: طول حلقه را از برچسب یا شماره متراژ روکش کنترل کنید و کابل افشان را با فاکتور و ضمانت اصالت بخرید.

پیش از خرید این نوشته‌ها را روی روکش بخوانید

آزمایش مقاومت حلقه با مولتی‌متر

ساده‌ترین راه برای فهمیدن این‌که مس کابل کم نیست، اندازه‌گیری مقاومت است. دو رشته را در یک سر حلقه به هم وصل کنید و در سر دیگر مقاومت بین آن دو را با مولتی‌متر بخوانید. این عدد رفت و برگشت است و نباید از دو برابر عدد ستون آخر جدول سایزها (به نسبت طول حلقه) بیشتر شود. مثلاً در ۱۰۰ متر کابل افشان ۲×۱.۵ هر رشته حداکثر ۱.۳۳ اهم دارد، پس رفت و برگشت حداکثر ۲.۶۶ اهم است. این اعداد برای دمای ۲۰ درجه است و مقاومت مس با هر ۱۰ درجه گرمای بیشتر حدود ۴ درصد بالا می‌رود؛ اگر در دمای ۳۰ درجه آزمایش می‌کنید، حدود ۴ درصد به سقف اضافه کنید.

پیش از اندازه‌گیری، دو پراب را به هم بزنید و عدد آن را از نتیجه کم کنید. نتیجه محسوس بیشتر یعنی سطح مقطع واقعی کمتر از مقدار اعلام‌شده است. پیش از خرید کابل افشان در حجم زیاد، یک حلقه از هر سایز را همین‌طور آزمایش کنید.

خرید کابل افشان از برق کوشان

برق کوشان کابل افشان مسی را از فروشگاه مرکزی خود در بازار لاله‌زار تهران به سراسر ایران می‌فرستد. برای خرید کابل افشان، سایز را از فهرست بالای صفحه انتخاب کنید یا برای مشاوره و سفارش تلفنی با ۰۹۱۲۱۴۰۰۷۱۳ تماس بگیرید و توان دستگاه و طول مسیر را بگویید.

• ضمانت اصالت کالا
• ارسال به سراسر ایران، معمولاً ظرف ۲ روز کاری
• فروش عمده به فروشگاه‌ها و پیمانکاران و اعطای نمایندگی در تهران و شهرستان‌ها

آدرس فروشگاه مرکزی: تهران، لاله‌زار جنوبی، کوچه باربد، پلاک ۱۹. برای استعلام قیمت کابل افشان در مقادیر عمده یا سایزهای خارج از فهرست، از صفحه تماس با برق کوشان با ما در ارتباط باشید.

کابل افشان آماده ارسال در برق کوشان

سوالات متداول درباره کابل افشان

آیا با کابل افشان می‌توان سیم‌کشی ثابت ساختمان انجام داد؟

برای سیم‌کشی داخل لوله و زیر گچ معمولاً نه. سیم‌کشی ثابت با سیم‌های تک‌رشته (مفتولی یا افشان) داخل لوله انجام می‌شود و کابل افشان برای اتصال وسایل و سیم سیار است. ضوابط مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان را هم ببینید.

کابل افشان را می‌توان در فضای باز یا زیر خاک گذاشت؟

کابل افشان PVC برای هیچ‌کدام ساخته نشده است. برای فضای باز کابل لاستیکی H07RN-F و برای دفن در خاک کابل قدرت زمینی مناسب است.

برای کولر گازی چه کابلی لازم است؟

پیش از خرید کابل افشان برای کولر، سایز را از دفترچه نصب آن بخوانید. برای بیشتر اسپلیت‌های خانگی تک‌فاز، کابل افشان سه رشته ۱.۵ یا ۲.۵ میلی‌متر مربع کافی است و رشته سبز و زرد باید به ارت وصل شود.

کابل افشان ۲×۲.۵ چند وات را تحمل می‌کند؟

به‌عنوان سیم رابط وسایل خانگی، حدود ۵۵۰۰ وات در برق ۲۲۰ ولت (۲۵ آمپر). کابل افشان ۲×۱.۵ حدود ۳۵۰۰ وات (۱۶ آمپر) و ۲×۴ حدود ۷۰۰۰ وات (۳۲ آمپر) را تحمل می‌کند؛ روی قرقره یا در هوای گرم بار کمتری بگذارید.

فرق سیم افشان و کابل افشان چیست؟

سیم افشان یک رشته افشان با عایق PVC و بدون روکش جداگانه است و داخل لوله و تابلو برق به کار می‌رود. کابل افشان دو یا چند رشته عایق‌دار را زیر یک روکش مشترک دارد و برای اتصال وسایل و سیم سیار است.

کابل افشان آلومینیومی وجود دارد؟

خیر؛ کابل افشان استاندارد همیشه مسی است، چون IEC 60228 هادی کلاس ۵ و ۶ را فقط از مس تعریف می‌کند. آنچه با نام «افشان آلومینیومی» فروخته می‌شود، یا کابل آلومینیوم چندمفتولی (کلاس ۲) است یا سیم آلومینیوم با روکش مس (CCA). برای مسیرهای ثابت و طولانی، کابل آلومینیوم را ببینید.

آیا می‌توان دو تکه کابل را به هم وصل کرد؟

بهتر است دو تکه کابل افشان را به هم وصل نکنید. اگر ناچارید، اتصال را با ترمینال یا کانکتور مناسب داخل جعبه تقسیم انجام دهید و سیم‌ها را فقط به هم نپیچید و با چسب برق نبندید. در سیم سیار، تکه آسیب‌دیده را ببرید و دوشاخه یا پریز را دوباره ببندید.