کابل فرمان

کابل فرمان چیست؟

کابل فرمان یا کابل کنترل (Control Cable) کابلی چندرشته‌ای با هادی مسی است که جریان کم مدارهای فرمان را منتقل می‌کند: فرمان شستی و کلید، بوبین کنتاکتور و رله، کنتاکت لیمیت‌سوئیچ و ورودی و خروجی PLC. رایج‌ترین نوع آن در ایران با کد NYSLY، هادی مس افشان، عایق و روکش PVC و ولتاژ نامی ۳۰۰/۵۰۰ ولت ساخته می‌شود.

کابل برق معمولاً ۲ تا ۵ رشته رنگی دارد، اما کابل‌های فرمان ۷، ۱۰، ۱۲، ۲۴ رشته و بیشتر دارند که با عدد روی عایق از هم جدا می‌شوند تا هر رشته در دو سر مسیر به ترمینال درست برسد.

لایه‌های کابل فرمان NYSLY و نوع شیلددار

لایه‌های تشکیل‌دهنده از هادی تا روکش

هادی مس آنیل‌شده افشان کلاس ۵ طبق IEC 60228 از تعداد زیادی مفتول نازک ساخته می‌شود. دور هر رشته عایق PVC با شماره یا رنگ مشخص است و رشته‌ها در یک یا چند لایه هم‌مرکز به هم تابیده می‌شوند. برخی سازندگان نوار جداکننده پلی‌استر یا پرکننده هم می‌گذارند و روی همه روکش بیرونی PVC قرار می‌گیرد. در نوع شیلددار، زیر روکش بیرونی یک روکش داخلی و شیلد بافته مسی (گاهی قلع‌اندود) یا فویل آلومینیومی هست.

مشخصات فنی کابل فرمان NYSLY

NYSLY همان ساختار YSLY در نام‌گذاری استاندارد VDE آلمان است. مهم‌ترین ویژگی‌های کابل فرمان NYSLY این‌هاست:

معنی NYSLY، YSLY-JZ و YSLY-OZ

پس YSLY-JZ کابل کنترل PVC با رشته‌های شماره‌دار و یک رشته سبز و زرد است و YSLY-OZ همان کابل بدون ارت. در کاتالوگ‌های اروپایی 7G1.5 یعنی هفت رشته ۱.۵ با یک رشته سبز و زرد و 7×1.5 یعنی بدون آن؛ در ایران برای هر دو × می‌نویسند، پس نوع J یا O را بپرسید.

رنگ‌بندی و شماره‌گذاری رشته‌ها

در کابل‌های تا ۵ رشته، رشته‌ها با رنگ از هم جدا می‌شوند و در کابل فرمان پرتعداد معمولاً با عدد. طبق HD 308، رنگ رشته‌ها در کابل ۳ رشته دارای ارت به ترتیب سبز و زرد، آبی و قهوه‌ای و در کابل ۵ رشته سبز و زرد، آبی، قهوه‌ای، مشکی و خاکستری است.

رنگ عایق و عدد بسته به سازنده فرق دارد؛ مثلاً عایق سفید با عدد مشکی یا عایق مشکی با عدد سفید. زیر اعداد ۶ و ۹ خط کشیده می‌شود تا وارونه خوانده نشوند. رنگ سبز و زرد طبق IEC 60445 فقط مخصوص هادی حفاظتی (ارت) است؛ این رشته را برای سیگنال یا فاز به کار نبرید.

شماره روی هر رشته، شناسایی آن را در دو سر مسیر ساده می‌کند

جدول سایزهای کابل فرمان برق کوشان

عدد اول هر سایز تعداد رشته و عدد دوم سطح مقطع هر رشته بر حسب میلی‌متر مربع است؛ مثلاً کابل فرمان ۱۲ رشته ۱.۵ یعنی ۱۲ رشته ۱.۵ میلی‌متر مربعی. جدول زیر ۱۳ سایز این صفحه را نشان می‌دهد:

مقاومت، حداکثر مجاز هادی کلاس ۵ طبق IEC 60228 است. افت ولتاژ برای مسیر رفت و برگشت (۲۰۰ متر رشته) است و برای جریان یا طول دیگر به همان نسبت ضرب می‌شود. جریان مجاز با روش DIN VDE 0298-4 برای کابل PVC در هوا و دمای ۳۰ درجه حساب شده و برای تعداد رشته‌ای که در جدول ضرایب نیامده، ضریب ردیف بعدی را گرفته‌ایم. وزن مس با روش کاتالوگ‌های اروپایی، ۹.۶ کیلوگرم در کیلومتر به ازای هر میلی‌متر مربع، محاسبه شده است. این عدد مبنای محاسبه سهم مس در قیمت است و مس واقعی کابل معمولاً کمتر است، چون هر میلی‌متر مربع مس در هر کیلومتر حدود ۸.۹ کیلوگرم وزن دارد.

مدل‌های کابل فرمان ۵ رشته، ۶ رشته، ۸ رشته، ۳۰ رشته و کابل فرمان ۴۰ رشته هم در همین صفحه هستند؛ سطح مقطع و موجودی آن‌ها را پیش از خرید از کارشناسان ما بپرسید.

جریان مجاز کابل فرمان؛ هر رشته چند آمپر تحمل می‌کند؟

وقتی فقط دو یا سه رشته بار دارند، جریان مجاز هر رشته کابل فرمان PVC در هوا و دمای ۳۰ درجه حدود ۱۵ آمپر برای ۱ میلی‌متر مربع، ۱۸ آمپر برای ۱.۵ و ۲۶ آمپر برای ۲.۵ است. اگر رشته‌های بیشتری هم‌زمان جریان ببرند، این عدد را در ضریب کاهش استاندارد DIN VDE 0298-4 ضرب کنید:

مثلاً در کابل فرمان ۱۰ رشته ۱.۵ که همه رشته‌هایش بار دارند، جریان مجاز هر رشته ۱۸ × ۰.۵۵ یعنی حدود ۹.۹ آمپر است و در دمای محیط ۴۰ درجه با ضریب ۰.۸۷ حدود ۸.۶ آمپر. در عمل ورودی PLC، رله و بوبین کنتاکتور جریان بسیار کمتری می‌کشند؛ برای همین محدودیت اصلی کابل‌های کنترل معمولاً افت ولتاژ در مسیر طولانی است.

انتخاب کابل فرمان مناسب در چهار گام

1. تعداد رشته را بشمارید. همه فرمان‌ها و سیگنال‌ها، سیم مشترک و رشته ارت را بشمارید و دست‌کم دو رشته یا حدود یک‌پنجم رشته‌ها را رزرو بگذارید؛ کشیدن کابل دوم بسیار پرهزینه‌تر از چند رشته اضافه است. مثلاً استارت، استپ، کنتاکت بی‌متال، چراغ کار و چراغ خطا با یک سیم مشترک ۶ رشته می‌شود؛ با ارت ۷ و با دو رشته رزرو ۹، پس کابل فرمان ۱۰ رشته مناسب است.
2. سطح مقطع اولیه را انتخاب کنید. برای ورودی PLC و مسیر کوتاه معمولاً ۱ میلی‌متر مربع، برای فرمان کنتاکتور ۱.۵ و برای مسیر طولانی ۲۴ ولت یا شیر برقی ۲.۵.
3. افت ولتاژ را کنترل کنید. طبق IEC 60947-4-1 کنتاکتور باید در هر ولتاژی بین ۸۵ تا ۱۱۰ درصد ولتاژ نامی بوبین مطمئن وصل شود. در فرمان ۲۴ ولت یعنی افت مسیر حداکثر حدود ۳.۶ ولت، اگر منبع دقیقاً ۲۴ ولت بدهد.
4. محیط نصب را در نظر بگیرید. کنار درایو و کابل قدرت پرجریان نوع شیلددار، در مسیر زمینی کابل ۰.۶/۱ کیلوولت مخصوص دفن، در فضای باز نوع مقاوم در برابر UV یا لوله محافظ و برای حرکت مداوم، مثل زنجیر کابل و ربات، کابل مخصوص لازم است.

مثال محاسبه افت ولتاژ در فرمان ۲۴ ولت

افت ولتاژ (ولت) = ۲ × طول مسیر (متر) × جریان (آمپر) × مقاومت هر رشته (اهم بر کیلومتر) ÷ ۱۰۰۰

فرض کنید چند بوبین کنتاکتور ۲۴ ولت DC که روی هم ۱ آمپر جریان می‌کشند، ۱۵۰ متر با تابلو فاصله دارند:

• رشته ۱ میلی‌متر مربع (۱۹.۵ اهم): ۲ × ۱۵۰ × ۱ × ۱۹.۵ ÷ ۱۰۰۰ یعنی حدود ۵.۹ ولت افت؛ ولتاژ سر بوبین حدود ۷۶ درصد.
• رشته ۱.۵ میلی‌متر مربع (۱۳.۳ اهم): حدود ۴ ولت افت؛ ولتاژ سر بوبین حدود ۸۳ درصد.
• رشته ۲.۵ میلی‌متر مربع (۷.۹۸ اهم): حدود ۲.۴ ولت افت؛ ولتاژ سر بوبین حدود ۹۰ درصد.

در این مسیر فقط رشته ۲.۵، مثل کابل فرمان ۱۲×۲.۵، ولتاژ بالای ۸۵ درصد را تضمین می‌کند. همین جریان در فرمان ۲۲۰ ولت AC با رشته ۱ میلی‌متر مربع فقط حدود ۲.۷ درصد افت دارد؛ هرچه ولتاژ فرمان پایین‌تر و مسیر طولانی‌تر باشد، سطح مقطع بزرگ‌تری لازم است.

در فرمان ۲۴ ولت و مسیر ۱۵۰ متری، فقط رشته ۲.۵ بالای ۸۵ درصد می‌ماند

مسیر طولانی با فرمان ۲۲۰ ولت AC

در فرمان ۲۲۰ ولت AC مشکل اصلی مسیر طولانی اغلب ظرفیت خازنی بین رشته‌هاست، نه افت ولتاژ. این ظرفیت معمولاً حدود ۰.۳ میکروفاراد در هر کیلومتر است و در مسیرهای بسیار بلند ممکن است پس از باز شدن شستی یا لیمیت‌سوئیچ، کنتاکتور را وصل نگه دارد. راه‌حل رایج، ولتاژ فرمان DC یا پایین‌تر، کنتاکتور قوی‌تر یا مقاومت موازی با بوبین است؛ طول کابل مجاز را از سازنده کنتاکتور بپرسید.

انواع کابل فرمان و کاربرد هرکدام

کابل فرمان ساده (بالا) و شیلددار (پایین)

نوع شیلددار کجا لازم است؟

کابل‌های فرمان شیلددار را هرجا منبع نویز نزدیک مسیر است بگیرید: کنار کابل خروجی درایو (اینورتر)، در سینی مشترک با کابل‌های قدرت پرجریان و برای سیگنال حساس مثل انکودر.

شیلد فقط با اتصال درست به زمین کار می‌کند. برای نویز فرکانس بالا، شیلد را در هر دو سر با بست ۳۶۰ درجه به بدنه زمین‌شده ببندید و آن را به شکل دم‌خوکی (پیگتیل) بلند نتابید. اگر اختلاف پتانسیل زمین دو سر مسیر نویز ۵۰ هرتز ایجاد کرده، یک سیم هم‌پتانسیل موازی با کابل بکشید یا یک سر شیلد را از طریق خازن حدود ۱۰۰ نانوفاراد زمین کنید.

مدل کابل فرمان شیلد دار در همین صفحه است و انواع بیشتر را در صفحه کابل شیلد دار برق کوشان می‌بینید.

LiYY و LiYCY چه فرقی با کابل فرمان دارند؟

LiYY و LiYCY کابل سیگنال و داده‌اند و برای انتقال توان ساخته نشده‌اند. Li یعنی هادی رشته‌ای نازک (Litze)، Y یعنی PVC و C شیلد بافته مسی. رنگ رشته‌ها طبق DIN 47100 است و سازندگان ولتاژ کار آن را بسته به سطح مقطع ۳۵۰ تا ۵۰۰ ولت اعلام می‌کنند. برای فرمان کنتاکتور و مدارهای ۲۲۰ ولت، کابل فرمان ۳۰۰/۵۰۰ ولت بگیرید.

کابل فرمان کولر گازی

این کابل یونیت داخلی و خارجی کولر اسپلیت را به هم وصل می‌کند و برق و سیگنال ارتباطی را با هم می‌برد. بیشتر مدل‌ها ترمینال‌هایی مثل L، N و S (یا S1، S2 و S3) به‌علاوه ارت دارند، پس معمولاً چهار رشته لازم است. سطح مقطع و نوع کابل را دفترچه نصب تعیین می‌کند؛ مثلاً یک سازنده بسته به جریان دستگاه ۱ یا ۱.۵ میلی‌متر مربع و کابل لاستیکی H07RN-F خواسته است. پیش از خرید کابل فرمان کولر گازی، مدل دستگاه را به کارشناس ما بگویید.

افشان یا مفتولی؟

کابل فرمان افشان با هادی کلاس ۵ برای تابلو، ماشین‌آلات و مسیرهای پرپیچ‌وخم مناسب است، چون راحت خم می‌شود و در برابر لرزش مقاوم‌تر است. کابل کنترل با هادی مفتولی یا نیمه‌افشان (کلاس ۱ و ۲) سخت‌تر است و بیشتر در نصب ثابت و کابل‌های ۰.۶/۱ کیلوولت دیده می‌شود. برای کابل انعطاف‌پذیر کم‌رشته، صفحه کابل افشان را ببینید.

کاربرد کابل فرمان در تابلو برق، PLC و موتور

• تابلو برق: اتصال شستی‌ها، سلکتورها، چراغ‌های سیگنال و کنتاکت‌های کمکی بین در تابلو، تابلوهای فرعی و تجهیزات.
• PLC و اتوماسیون صنعتی: ورودی از سنسور و لیمیت‌سوئیچ و خروجی به رله، کنتاکتور و شیر برقی، معمولاً با ۲۴ ولت DC.
• فرمان موتور و پمپ: استارت و استپ از راه دور، ستاره مثلث، بی‌متال، فلوتر و کلید فشار.
• ماشین‌آلات و خط تولید: نوار نقاله، CNC، پرس و بسته‌بندی.
• ساختمان و تأسیسات: موتورخانه، آسانسور، جرثقیل و کولر گازی.
• نیروگاه و پست برق: فرمان و حفاظت کلیدها و رله‌ها.

برای برق‌رسانی به خود موتور یا تابلو، کابل قدرت مناسب، مثل کابل مسی، انتخاب کنید.

کابل فرمان در تابلو PLC؛ شماره هر رشته در نقشه ثبت می‌شود

فرق کابل کنترل با کابل ابزار دقیق

کابل کنترل برای فرمان‌های روشن و خاموش و مدارهای ۲۴ تا ۲۲۰ ولت است و کابل ابزار دقیق برای سیگنال‌های ضعیف اندازه‌گیری مثل ۴ تا ۲۰ میلی‌آمپر. هر دو فشار ضعیف‌اند؛ این تصور که کابل کنترل برای «ولتاژ بالا» است درست نیست.

تابیدن زوج‌ها کوپلینگ القایی و شیلد کوپلینگ خازنی را کم می‌کند.

چند باور نادرست رایج

قیمت کابل فرمان به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت هر محصول را کنار نام آن در بالای همین صفحه ببینید. این قیمت ثابت نیست، چون سهم اصلی آن مس است. کاتد مس داخلی، از جمله محصول شرکت ملی صنایع مس ایران، در بورس کالای ایران عرضه می‌شود و قیمت آن با قیمت جهانی مس در بورس فلزات لندن (LME) و نرخ ارز تغییر می‌کند. نرخ لحظه‌ای را در صفحه قیمت مس ببینید.

در مقایسه لیست قیمت کابل فرمان دو فروشنده، تعداد رشته، سطح مقطع، نوع J یا O، شیلد و برند باید یکسان باشد و قیمت هر دو برای متر یا حلقه. کابل کنترلی که محسوس ارزان‌تر از عرف است، معمولاً سطح مقطع واقعی کمتری دارد.

برندهای تولیدکننده در بازار ایران

کابل فرمان را چند تولیدکننده داخلی می‌سازند. صنعتی الکتریک خراسان (افشارنژاد)، صنایع کابل افلاک و سیمیا آن را با کد NYSLY عرضه می‌کنند و سیم و کابل مشهد هم از تولیدکنندگان این کابل است. کابل فرمان خراسان با عایق سفید شماره‌دار، یک رشته سبز و زرد و ولتاژ ۳۰۰/۵۰۰ ولت شناخته می‌شود. سایر محصولات این برند را در صفحه کابل خراسان ببینید.

نکات خرید و تشخیص کابل فرمان اصل

• نوشته روی روکش: نام سازنده، کد کابل، تعداد رشته، سطح مقطع، ولتاژ نامی و در بیشتر برندها شماره متراژ باید خوانا و پاک‌نشدنی باشد.
• شماره رشته‌ها: شماره‌ها پشت سر هم و خوانا باشند و نوع J یک رشته سبز و زرد داشته باشد.
• هادی افشان واقعی: رشته کلاس ۵ از مفتول‌های زیاد و نازک ساخته می‌شود، نه چند مفتول ضخیم.
• وزن: در کاتالوگ یک سازنده اروپایی، وزن کل کابل ۱۲×۱.۵ حدود ۳۱۲ گرم و وزن مس محاسباتی آن ۱۷۳ گرم در متر است. مس واقعی معمولاً کمتر است و سازنده دیگری برای همین سایز حدود ۱۴۷ گرم اعلام کرده؛ پس وزن را با دیتاشیت همان برند مقایسه کنید. وزن خیلی کمتر از عرف یعنی مس یا PVC کمتر.
• مقاومت رشته: با اهم‌متر دقیق، مقاومت رشته ۱.۵ میلی‌متر مربع در ۲۰ درجه نباید از ۱.۳۳ اهم برای ۱۰۰ متر بیشتر باشد.
• فاکتور و دیتاشیت: برای پروژه دیتاشیت سازنده را بخواهید و با فاکتور رسمی و ضمانت اصالت بخرید.

نوشته روی روکش، اولین نشانه کابل فرمان اصل است

نکات نصب و اجرا

• شعاع خمش: کابل ۱۲×۱.۵ با قطر حدود ۱۲ میلی‌متر در نصب ثابت دست‌کم ۵ تا ۹ سانتی‌متر و در حالت متحرک ۹ تا ۱۸ سانتی‌متر شعاع خمش لازم دارد.
• فاصله از کابل قدرت: نوع بدون شیلد را تا حد امکان جدا از کابل خروجی درایو و کابل‌های پرجریان بکشید.
• شماره‌گذاری دو سر: شماره رشته‌ها را در نقشه تابلو ثبت کنید و دو سر را با وایرشو و شماره‌انداز ببندید. رشته‌های رزرو را عایق کنید و به ترمینال رزرو ببرید.
• محافظت مکانیکی: در مسیر در معرض ضربه، روغن یا آفتاب، کابل را داخل لوله فلکسیبل ببرید و برای ورود به تابلو گلند هم‌سایز بگذارید.

خرید کابل فرمان از برق کوشان

برق کوشان انواع کابل فرمان و کابل کنترل را از فروشگاه مرکزی خود در بازار لاله‌زار تهران عرضه می‌کند و به سراسر ایران می‌فرستد. برای خرید کابل فرمان، سایز را از فهرست بالای صفحه انتخاب و سفارش را ثبت کنید. اگر در انتخاب تردید دارید، طول مسیر، ولتاژ فرمان و تعداد سیگنال‌ها را با کارشناسان ما در میان بگذارید.

• مشاوره رایگان پیش از خرید: ۰۹۱۲۱۴۰۰۷۱۳
• ضمانت اصالت کالا و نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد)
• ارسال به سراسر ایران، معمولاً ظرف ۲ روز کاری
• فروش عمده به پیمانکاران، تابلوسازان و فروشگاه‌ها و اعطای نمایندگی در تهران و شهرستان‌ها

برای استعلام قیمت کابل فرمان در مقادیر عمده یا سایزهایی که در فهرست نیست، از صفحه تماس با برق کوشان با ما در ارتباط باشید.

کابل فرمان در انبار برق کوشان، آماده ارسال به سراسر ایران

سوالات متداول درباره کابل فرمان

کابل فرمان و کابل کنترل چه فرقی دارند؟

هیچ فرقی ندارند. هر دو نام برای یک کابل چندرشته‌ای مدارهای فرمان و سیگنال به کار می‌رود؛ در بازار برق ایران «کابل فرمان» رایج‌تر است و در کاتالوگ‌ها و نقشه‌ها «کابل کنترل».

کابل فرمان ۱۲ رشته چند رشته آزاد برای سیگنال دارد؟

در نوع J یازده رشته، چون یکی از ۱۲ رشته سبز و زرد و فقط برای ارت است. در نوع O همه ۱۲ رشته شماره‌دار و قابل استفاده‌اند.

آیا کابل فرمان را می‌توان زیر خاک دفن کرد؟

کابل NYSLY را نه؛ این کابل برای داخل ساختمان، تابلو و داکت است. برای مسیر زمینی کابل چندرشته ۰.۶/۱ کیلوولت مخصوص نصب در خاک، مثل NYY-J، بگیرید.

آیا کابل فرمان معمولی برای فضای باز مناسب است؟

برای نصب دائمی زیر آفتاب، نه. روکش PVC معمولی برای داخل ساختمان ساخته می‌شود؛ در فضای باز کابل را داخل لوله یا سینی سرپوشیده ببرید یا نوع مقاوم در برابر UV بخواهید.

برای ورودی و خروجی PLC چه کابلی مناسب است؟

برای ورودی و خروجی دیجیتال ۲۴ ولت، کابل فرمان شماره‌دار ۱ یا ۱.۵ میلی‌متر مربع و کنار درایو نوع شیلددار آن. برای سیگنال آنالوگ ۴ تا ۲۰ میلی‌آمپر، کابل ابزار دقیق زوج تابیده و شیلددار.

آیا با کابل فرمان می‌توان موتور یا پمپ را برق‌دار کرد؟

برای بار کوچک بله، اگر جریان مجاز پس از ضریب کاهش کافی باشد و ولتاژ شبکه از ۳۰۰/۵۰۰ ولت بیشتر نباشد؛ ولی برای تغذیه موتور و پمپ معمولاً کابل قدرت انتخاب می‌شود.

کابل فرمان حداکثر چند رشته ساخته می‌شود؟

استاندارد IEC 60227-7 کابل کنترل PVC را از ۲ تا ۶۰ رشته پوشش می‌دهد و تعدادهای ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۱۲، ۱۸، ۲۷، ۳۶، ۴۸ و ۶۰ را ترجیحی می‌داند. در بازار ایران ۷، ۱۰، ۱۲، ۱۶، ۲۰ و ۲۴ رشته رایج‌تر است.