لوله فلکسیبل

لوله فلکسیبل برق چیست و چه فرقی با لوله خرطومی دارد؟

لوله فلکسیبل برق لوله‌ای موج‌دار یا مارپیچ است که با دست خم می‌شود و سیم و کابل را در برابر ضربه، رطوبت، گرد و غبار و تماس با مصالح ساختمانی محافظت می‌کند. این لوله از نوار فولادی گالوانیزه، فولاد گالوانیزه با روکش PVC یا پلاستیک ساخته می‌شود و در بازار با نام‌های لوله فلکسی، فلکسی‌بل و لوله خرطومی برق هم شناخته می‌شود.

در عرف بازار، نوع فلزی را بیشتر «فلکسیبل» و نوع پلاستیکی موج‌دار را «خرطومی» می‌گویند، اما این مرز قطعی نیست. استاندارد IEC 61386 دقیق‌تر است: لوله فلکسیبل برای خم شدن مکرر در تمام عمرش ساخته شده، ولی لوله خم‌پذیر (pliable) فقط هنگام نصب با دست خم می‌شود. لوله‌های خرطومی پلاستیکی سیم‌کشی ساختمان معمولاً خم‌پذیرند؛ پس برای دستگاه لرزان یا درب تابلو، نوع واقعاً فلکسیبل بگیرید.

نوع‌های اصلی لوله فلکسیبل برق کنار هم

اگر دنبال لوله فلکسیبل هوا یا آب هستید

عبارت «لوله فلکسیبل» برای دو کالای دیگر هم به کار می‌رود که ساختار و واحد اندازه‌شان با لوله برق فرق دارد:

لوله‌های خرطومی کولر و هواکش و کانال‌های فلکسیبل آلومینیومی، کومبی و ماینر از فویل یا پلاستیک نازک روی فنر فولادی ساخته می‌شوند و برای عبور کابل برق مناسب نیستند.

انواع لوله فلکسیبل برق از نظر جنس و ساختار

انواع لوله فلکسیبل برق در پنج گروه قرار می‌گیرند و تفاوتشان در مقاومت مکانیکی، آب‌بندی، رفتار در برابر آتش و قیمت است:

در فهرست محصولات این صفحه، لوله فلکسیبل روکش‌دار نمونه نوع فلزی روکش‌دار است و لوله فلکسیبل PVC، لوله فلکسیبل پلاستیکی و لوله خرطومی پلی‌ران ۲۰ میلی‌متری نمونه‌های پلاستیکی هستند.

بدنه مارپیچ فولادی و روکش PVC یکپارچه

فلزی گالوانیزه؛ روکش‌دار یا بدون روکش

بدنه لوله‌های فلکسیبل فلزی، که در بازار لوله فلکسیبل گالوانیزه هم نامیده می‌شوند، از نوار فولادی نورد سرد گالوانیزه است که مارپیچ پیچیده می‌شود و لبه هر دور در دور بعدی قفل می‌شود. درزهای مارپیچ نوع بدون روکش آب‌بند نیست، پس آن را برای فضای داخلی و خشک نگه دارید.

در نوع روکش‌دار، روکش PVC یکپارچه جلوی آب، گرد و غبار و روغن را می‌گیرد. برای نمونه، یک لوله فلزی روکش‌دار اروپایی با قطر خارجی ۲۱ و قطر داخلی ۱۷ میلی‌متر، دمای کار منفی ۲۵ تا ۹۰ درجه سانتی‌گراد و درجه حفاظت اعلام‌شده IP68 دارد. مشخصات برندها فرق می‌کند؛ عدد دقیق را از کاتالوگ همان برند بخوانید.

لوله خرطومی پلاستیکی؛ PVC یا پلی‌اتیلن

لوله خرطومی PVC پس از دور شدن شعله خودبه‌خود خاموش می‌شود. دلیلش شاخص اکسیژن محدودکننده (LOI) است: PVC سخت برای ادامه سوختن به هوایی با ۴۰ تا ۴۵ درصد اکسیژن نیاز دارد، درحالی‌که هوای معمولی حدود ۲۱ درصد اکسیژن دارد.

LOI پلی‌اتیلن (PE) حدود ۱۷ تا ۱۸ درصد است، یعنی در هوای آزاد به سوختن ادامه می‌دهد. پس لوله خرطومی پلی‌اتیلن معمولی را برای مسیرهای پوشیده و مرطوب نگه دارید و برای روکار داخل ساختمان، لوله‌ای بخرید که کندسوز بودن آن (non-flame propagating) روی بسته یا کاتالوگ آمده است.

کلمه «نسوز» روی لوله چه معنایی دارد؟

«نسوز» در نام بسیاری از لوله‌های خرطومی دیده می‌شود، اما به‌تنهایی عدد یا رده استانداردی را نشان نمی‌دهد. به جای آن، حداکثر دمای کار را از کاتالوگ یا رقم چهارم کد IEC 61386 بخوانید و بپرسید لوله در آزمون شعله کندسوز شناخته شده است یا نه.

نمره لوله فلکسیبل یعنی چه؟ جدول نمره‌ها و معادل PG

نمره لوله فلکسیبل نه قطر داخلی بر حسب میلی‌متر است و نه اینچ؛ بیشتر این عددها از نام رزوه‌های PG آمده‌اند که کانکتور و گلند لوله با آن‌ها ساخته می‌شود. PG یا Panzergewinde استاندارد قدیمی آلمانی (DIN 40430) برای رزوه لوله‌های فولادی برق است که در اروپا تا حد زیادی جایش را به رزوه متریک استاندارد EN 60423 داده، اما نامش در بازار ایران هنوز رایج است.

به همین دلیل نمره ۱۳ همان PG13.5 است و قطر رزوه PG16 حدود ۲۲.۵ میلی‌متر است، نه ۱۶. قطر داخلی لوله از قطر رزوه هم کوچک‌تر است؛ مثلاً یک لوله فلزی نمره ۹ اروپایی قطر داخلی ۱۲ و قطر خارجی ۱۴ میلی‌متر دارد، درحالی‌که رزوه PG9 حدود ۱۵.۲ میلی‌متر است. نمره‌های ۲۵، ۵۲، ۶۳، ۷۵ و ۱۰۰ در استاندارد PG تعریف نشده‌اند و نام بازاری سایزهای میانی و بزرگ‌ترند.

محصول لوله فلکسی هم نمره‌های ۱۱ تا ۷۵ را در یک صفحه دارد. جدول‌هایی که نمره را بر ۲۵.۴ تقسیم می‌کنند و مثلاً می‌نویسند «نمره ۱۱ برابر ۰.۴۳ اینچ» اشتباه‌اند، چون نمره اصلاً میلی‌متر نیست. قطر داخلی هر نمره به برند و ضخامت دیواره بستگی دارد؛ آن را با کولیس اندازه بگیرید یا از کارشناسان برق کوشان بپرسید.

نمره ۱۶ یعنی رزوه PG16، نه قطر ۱۶ میلی‌متر

انتخاب نمره لوله فلکسی با قاعده ۴۰ درصد

نمره‌ای انتخاب کنید که مجموع سطح مقطع سیم‌ها و کابل‌ها، با عایقشان، بیشتر از ۴۰ درصد سطح داخلی لوله نشود. این سقفی است که جدول ۱ فصل ۹ مقررات برق آمریکا (NEC) برای سه رشته و بیشتر تعیین کرده؛ برای یک کابل تنها ۵۳ درصد و برای دو کابل ۳۱ درصد است. محاسبه چهار گام دارد:

1. قطر خارجی هر سیم یا کابل را از کاتالوگ سازنده بخوانید.
2. سطح مقطع هرکدام را حساب کنید: ۰.۷۸۵ × قطر × قطر.
3. جمع سطح‌ها را بر ۰.۴ تقسیم کنید تا حداقل سطح داخلی لازم به دست آید.
4. قطر داخلی لازم برابر است با جذر (حداقل سطح ÷ ۰.۷۸۵).

مثال: شش سیم ۲.۵ در یک لوله

فرض کنید دو مدار پریز را با شش سیم افشان ۲.۵ میلی‌متر مربع (فاز، نول و ارت هر مدار) از یک لوله عبور می‌دهید. قطر خارجی این سیم در کاتالوگ یک سازنده اروپایی حدود ۳.۶ میلی‌متر است:

• سطح هر سیم: ۰.۷۸۵ × ۳.۶ × ۳.۶ برابر حدود ۱۰.۲ میلی‌متر مربع؛ شش سیم حدود ۶۱ میلی‌متر مربع.
• حداقل سطح داخلی: ۶۱ ÷ ۰.۴ برابر حدود ۱۵۳ میلی‌متر مربع.
• حداقل قطر داخلی: جذر (۱۵۳ ÷ ۰.۷۸۵) برابر حدود ۱۴ میلی‌متر.

پس لوله‌ای با قطر داخلی دست‌کم ۱۴ میلی‌متر لازم دارید. لوله‌ای با قطر داخلی ۱۷ میلی‌متر حدود ۲۷ درصد پر می‌شود و برای مدار بعدی هم جا دارد. اگر مسیر طولانی است یا چند خم دارد، یک نمره بزرگ‌تر بگیرید.

شش سیم ۲.۵ به قطر داخلی دست‌کم ۱۴ میلی‌متر نیاز دارند

درجه حفاظت IP و استانداردهای لوله فلکسیبل

درجه حفاظت IP طبق استاندارد IEC 60529 دو رقم دارد: رقم اول نفوذ گرد و غبار و رقم دوم نفوذ آب را نشان می‌دهد. برای فضای باز IP65 یا IP66 و جایی که آب جمع می‌شود IP67 یا IP68 انتخاب کنید:

IP برای کل مسیر یعنی لوله، کانکتور و جعبه معنا دارد و ضعیف‌ترین جزء آن را تعیین می‌کند؛ لوله روکش‌دار با کانکتور بدون واشر آب‌بند نیست. همچنین IP67 آزمون غوطه‌وری است، نه جت آب؛ اگر هر دو را لازم دارید، هر دو کد باید اعلام شده باشد، مثل IP66/IP67.

کد چهاررقمی IEC 61386 روی بسته‌بندی

استاندارد IEC 61386 لوله‌های برق را در بخش‌های جدا به سخت (بخش ۲۱)، خم‌پذیر (۲۲)، فلکسیبل (۲۳) و مخصوص دفن در زمین (۲۴) تقسیم می‌کند و هر لوله را با یک کد عددی معرفی می‌کند که چهار رقم اولش مهم‌ترین مشخصات است:

برای مثال، کد ۳۴۲۲ روی یک لوله خرطومی اروپایی یعنی ۷۵۰ نیوتن، ۶ ژول، منفی ۵ تا ۹۰ درجه سانتی‌گراد. این استاندارد لوله را از نظر آتش هم به کندسوز و غیرکندسوز تقسیم می‌کند. در آمریکا، لوله فلکسیبل فلزی (FMC) و نوع روکش‌دار ضدآب آن (LFMC) در مواد ۳۴۸ و ۳۵۰ مقررات NEC آمده‌اند.

کاربرد لوله فلکسیبل برق؛ کدام نوع برای کجا

کاربرد لوله فلکسیبل جایی است که مسیر پیچ و خم دارد، دستگاه می‌لرزد یا جابه‌جا می‌شود، یا کابل باید تا آخرین نقطه اتصال محافظت شود:

کابل تجهیزات متحرک هم باید انعطاف داشته باشد؛ کابل افشان را برای تغذیه و کابل فرمان را برای کنترل موتورها بگیرید و برای سنسور و درایو از کابل شیلد دار استفاده کنید. کابل شبکه، دوربین و اعلام حریق را در لوله‌ای جدا از کابل برق قدرت عبور دهید.

مزایا و معایب لوله فلکسیبل

مهم‌ترین مزیت لوله فلکسیبل نصب سریع در مسیر پرپیچ و تحمل لرزش است و مهم‌ترین عیبش، سخت‌تر شدن سیم‌کشی در مسیرهای بلند و نیاز به کانکتور مناسب برای آب‌بندی.

• خم شدن با دست: بدون زانو و خم‌کن، مسیر را دور مانع‌ها می‌برید و اتصال‌ها کم می‌شود.
• تحمل لرزش: لرزش موتور و پمپ به لوله سخت و جعبه ترمینال منتقل نمی‌شود.
• محافظت در محیط سخت: نوع روکش‌دار سیم را در برابر ضربه، آب، گرد و غبار و روغن حفظ می‌کند.

یک باور اشتباه هم رایج است: لوله فلکسیبل جریان مجاز سیم را بالا نمی‌برد. برعکس، در جدول‌های IEC 60364-5-52 کابلی که داخل لوله روی دیوار است (روش نصب B) جریان مجاز کمتری از همان کابل نصب‌شده مستقیم روی دیوار (روش C) دارد، چون گرمایش سخت‌تر دفع می‌شود. برای چند مدار در یک لوله، ضریب کاهش گروهی هم اعمال می‌شود.

لوله فلکسیبل یا لوله سخت؟

لوله سخت برای مسیر اصلی، بلند و مستقیم بهتر است و لوله‌های فلکسیبل برای مسیر کوتاه، پرپیچ و اتصال نهایی به دستگاه:

برای مسیر روکار با تعداد کابل زیاد، داکت یا سینی کابل هم گزینه است. پیش از اجرا، ضوابط مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان و نقشه‌های پروژه را درباره نوع لوله هر مسیر بررسی کنید.

کانکتور و اتصالات لوله فلکسیبل

هر لوله فلکسیبل با کانکتور هم‌نمره خودش به جعبه، تابلو یا دستگاه وصل می‌شود؛ کانکتور لوله نمره ۱۶ معمولاً رزوه PG16 دارد و در گلند یا سوراخ همان اندازه بسته می‌شود. کانکتورها صاف یا زانویی، فلزی یا پلاستیکی و با یا بدون واشر آب‌بند هستند.

• لوله روکش‌دار: کانکتور آب‌بندی بگیرید که روی روکش PVC هم محکم شود؛ وگرنه آب از زیر روکش وارد می‌شود.
• بست: لوله را با بست هم‌نمره به سازه ثابت کنید. NEC برای لوله فلکسیبل فلزی، بست را در فاصله ۳۰ سانتی‌متری هر انتها و حداکثر هر ۱.۴ متر لازم می‌داند.

نکات نصب لوله‌های فلکسیبل

بیشتر خرابی‌های لوله‌های فلکسیبل از خم بیش از حد، کشیده شدن لوله و کانکتور نامناسب است:

• شعاع خمش: لوله را تا حد تا شدن خم نکنید و شعاع خمش کاتالوگ را رعایت کنید. شعاع مجاز در نصب ثابت خیلی کمتر از حالت متحرک است؛ مثلاً سازنده یک لوله فلزی روکش‌دار ۲۱ میلی‌متری، ۵۵ میلی‌متر را برای نصب ثابت و ۱۴۰ میلی‌متر را برای حرکت مداوم اعلام کرده است.
• برش: لوله فلزی را عمود بر محور ببرید و پلیسه را بگیرید تا لبه تیز عایق سیم را نبرد.
• ارت: سیم ارت را جداگانه داخل لوله بکشید؛ بدنه فلزی لوله جای آن را نمی‌گیرد.
• فضای باز: لوله را از پایین یا با قوسی رو به پایین وارد جعبه کنید تا آب باران به داخل جعبه نرسد.

قوس ملایم لوله، لرزش موتور را به جعبه نمی‌رساند

قیمت لوله فلکسیبل به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت لوله فلکسیبل را روی کارت هر محصول در بالای همین صفحه می‌بینید؛ این قیمت معمولاً برای هر متر است و برای محصول کلافی، مثل پلی‌ران ۵۰ متری، برای کل کلاف. قیمت ثابت نیست، چون پایه آن قیمت فولاد و روی برای نوع گالوانیزه و PVC و پلی‌اتیلن برای نوع پلاستیکی است؛ مواد اولیه‌ای که بخش بزرگی از آن‌ها در بورس کالای ایران معامله می‌شود و با نرخ ارز تغییر می‌کند. عوامل بعدی:

برای مقایسه لیست قیمت لوله فلکسیبل دو فروشنده، فقط لوله‌هایی با نمره، جنس، روکش و برند یکسان را کنار هم بگذارید و ببینید قیمت برای هر متر است یا هر کلاف. در بازار، کلاف ۲۵ متری رایج‌تر است، اما کلاف ۱۰ و ۵۰ متری هم عرضه می‌شود. قیمت خیلی پایین‌تر از عرف بازار معمولاً یعنی نوار نازک‌تر، گالوانیزه ضعیف‌تر یا روکش کم‌کیفیت.

نکات خرید لوله خرطومی و فلکسی باکیفیت

• برچسب کلاف: نام برند، نمره، طول کلاف و در صورت وجود، کد استاندارد باید روی برچسب باشد.
• کیفیت گالوانیزه: بدنه فلزی باید یکدست باشد و لکه زنگ یا پودر سفید نداشته باشد؛ پودر سفید نشانه خوردگی لایه روی است.
• آزمون خم با دست: یک تکه را چند بار خم و راست کنید. قفل مارپیچ نباید باز شود و روکش PVC نباید ترک بخورد یا از بدنه جدا شود.
• کانکتور هم‌اندازه: کانکتور و بست را هم‌نمره و ترجیحاً از همان برند لوله بخرید.

پیش از خرید، برند و نمره را روی برچسب کلاف بخوانید

خرید لوله فلکسیبل از برق کوشان

برق کوشان لوله‌های فلکسیبل برق و لوله خرطومی را از فروشگاه مرکزی خود در بازار لاله‌زار تهران عرضه می‌کند و سفارش‌ها را به سراسر ایران می‌فرستد. برای خرید لوله فلکسیبل، نمره و نوع را از فهرست بالای صفحه انتخاب و سفارش را ثبت کنید. اگر در انتخاب نمره تردید دارید، تعداد و نوع سیم‌ها، طول مسیر و محل نصب را با کارشناسان ما در میان بگذارید.

• مشاوره رایگان انتخاب نمره و ثبت سفارش تلفنی: ۰۹۱۲۱۴۰۰۷۱۳
• ضمانت اصالت کالا
• ارسال به سراسر ایران، معمولاً ظرف ۲ روز کاری
• فروش عمده و اعطای نمایندگی در تهران و شهرستان‌ها

سیم و کابل مسی مسیر را هم می‌توانید از همین فروشگاه تهیه کنید. برای سفارش عمده یا نمره‌ای که در فهرست نیست، از صفحه تماس با برق کوشان با ما در ارتباط باشید.

لوله فلکسیبل آماده ارسال در فروشگاه برق کوشان

سوالات متداول درباره لوله فلکسیبل

آیا بدنه فلکسیبل فلزی جای سیم ارت را می‌گیرد؟

خیر. مقررات سیم‌کشی بریتانیا (BS 7671، بند 543.2.3) که بر پایه IEC 60364 نوشته شده، استفاده از لوله فلکسیبل فلزی را به‌عنوان هادی حفاظتی ممنوع می‌کند. سیم ارت را جداگانه و داخل همان لوله بکشید.

آیا فلکسیبل را می‌توان زیر خاک دفن کرد؟

نوع معمولی برای دفن مستقیم ساخته نشده است. زیر خاک، لوله مخصوص دفن (بخش ۲۴ استاندارد IEC 61386) را به کار ببرید و فلکسیبل روکش‌دار را فقط وقتی دفن کنید که سازنده دفن را مجاز اعلام کرده باشد.

آیا لوله فلکسیبل فلزی زنگ می‌زند؟

نوع گالوانیزه بدون روکش در هوای خشک دوام خوبی دارد، چون لایه روی از فولاد محافظت می‌کند؛ اما در رطوبت دائم، کنار مواد شیمیایی و در محل برش زنگ می‌زند. برای محیط مرطوب، نوع روکش‌دار بگیرید.

لوله خرطومی پلاستیکی زیر آفتاب دوام دارد؟

نوع معمولی آن نه. پلاستیک معمولی زیر آفتاب مستقیم به‌مرور ترد می‌شود و حتی یک سازنده اروپایی توصیه می‌کند لوله خرطومی‌اش مدت طولانی زیر آفتاب نماند. برای روکار در فضای باز، لوله فلزی روکش‌دار یا لوله‌ای بگیرید که مقاومت در برابر UV آن اعلام شده است.

برای کابل دوربین مداربسته چه نمره‌ای مناسب است؟

با همان قاعده پرشدگی حساب می‌شود. برای یک کابل با قطر ۶ میلی‌متر، با سقف ۵۳ درصد قطر داخلی حدود ۸.۲ میلی‌متر کافی است. برای دو کابل ۶ میلی‌متری سقف ۳۱ درصد است و قطر داخلی باید دست‌کم حدود ۱۵.۲ میلی‌متر باشد؛ یعنی کابل دوم قطر لازم را نزدیک به دو برابر می‌کند.

بدون جعبه تقسیم چند متر می‌توان لوله کشید؟

NEC آمریکا طول لوله فلکسیبل فلزی را محدود نمی‌کند؛ به جای آن، مجموع خم‌ها را بین دو جعبه تقسیم یا کشش به ۳۶۰ درجه، یعنی چهار خم ۹۰ درجه، محدود می‌کند. ضوابط مبحث سیزدهم و مشخصات فنی پروژه را هم بررسی کنید. در عمل، لوله فلکسیبل را برای مسیرهای کوتاه به کار ببرید و مسیر بلند را با لوله سخت و جعبه تقسیم اجرا کنید.